Ev Şer, Bingeha nûjenkirina Rojhilata Navîn Bi xwe Ye!

Şerê di navbera Îran û Amerîka-Îsraîlê de, derbasî roja heftan (6ê Adara 2026ê) dibe. Îro (06.03.2026) ezê li gor agahîyên CNN, Al Jazeera, Reuters û Rûdawê, van 6 rojên şer deynim ber neşterê û li ser egerên şer rawestim. Di destpêkê de emê li rewşa Îranê binêrin.
Îran:
Zêdetirî 3,000 leşker kuştî, 30 keştiyên şer binavbûyî, zêdetirî 1,046-1,332 sivîl û leşkerî (li gorî Çapa Sor a Îranê û çavkaniyên din).
Ziyanên aborî mezin:
Bandora li ser binesaziya nukleerî, moşekî û hewayî; bomberdûmana li ser Tehranê û bajarên din (wekî Kermanshah û Minab), di nav de bomberdûmana dibistanekê.
Rêberê Bilind Ali Xamaney û gelek karbidestên payebilind hatin kuştin, ku ev yek valahiyek mezin di rêveberiyê de derdixe ber me.
Amerîka:
6 leşker kuştî, 20 birîndar; ziyanên hewayî hene. Mesrefa şerê di 100 demjimêrên pêşîn de 3.7 milyar dolar e. Ev jî tê wateya ku ev şer barekî giran tîne ser aborîya Emerîka.
Êrîşên Îranê li ser balyozxaneyên Amerîkî li Dubai û Riyadhê ziyanên sivikin û keştiyek şer a Îranê ji hêla binavokek Amerîkî ve hate binavkirin.
Îsraîl:
12 sivîl kuştî, 11 winda, 1,473 birîndar, ji van birîndaran 4 leşker in.
Êrîşên moşekî yên Îranê li ser Tel Aviv û deverên din (ziyanên herêmî), û êrîşên Hizbullahê dom dikin.
Devrûber:
Di Lubnanê de 123 kuştî, 683 birîndar; di Kendavê de ziyan li Kuweyt, Bahreyn, UAE û Qatarê (kuştî û birîndar).Hêzên Mobilîzasyona Gelêrî (PMF) 20 şervan kuştî.
Di vî şerî de çend beşên Haşdî Şabî jî li gor banga Îranê, ji İraqê beşdarî şer bûne û bi dronan êrîşan tînin ser konsolxaneya Emerîka û kampên pêşmergên Rojhilatê Kurdistanê. Di van êrîşan de jî pêşmergeyek cangorî bûye û birîndar jî hene.
Ev Şer berbi ku diçe?
Şer berdewam e û ber bi dirêjbûnê ve diçe. Amerîka û Îsraîlê hewaya li ser Tehran û rojavayê Îranê kontrol dikin û êrîşên hewayî li ser deverên moşekî, parastina hewayî û binesaziya leşkerî didomînin.
Armanc guhertina rejîmê ye û Trump dibêje; “şer dibe ku 4-5 hefte an jî dirêjtir bidome”, bi êrîşên “teknika pêşketî” re.
Îranê Tanga Hormûzê girt, ku ev yek bihayê neftê zêde dike û aboriya cîhanî dixe bin bandorê.
Şer li Lubnanê (Hizbullah-Îsraîl), Iraq û Kendavê belav dibe. Êrîşên Îranê kêm dibin (ji roja pêşîn 90 moşek li ser Îsraîlê, niha rojane 20), lê 60% ji destpêkên moşekî yên Îranê hatine hilweşandin.
Rewşa Îranê çi ye û Îran çiqa dikare li ber xwe bide?
Îran di rewşek zehmet de ye: Valahiya rêveberiyê piştî kuştina Xameney, Meclîsa Rêveberiya Demkî ava bûye û Ahmad Vahidi wekî fermandarê nû yê Gardiyên Şoreşê hatiye tayînkirin.
Hêla leşkerî tê mobilîzekirin, lê ziyanên mezin (hilweşandina parastina hewayî, keştî û moşek) heye. Îran bi moşek û dronan bersiv dide, lê êrîş kêm dibin. Li roja pêşîn, êrîşên mûşekên Îranê ji 90% kêm bûne.
Li gorî analîztan, Îran dikare hefte an mehan li ber xwe bide, lê attrition (kêmbûna çavkaniyan) li aliyê koalîsyonê ye.
Piştgiriya Rûsya û Çînê (ne rasterast) dibe ku alîkariyê bike, lê ziyanên aborî (girtina Hormûzê) û leşkerî wê vê alîkarîyê jî zehmet bike.
Îhtîmala perçebûna Îranê heye an na?
Erê, ihtîmal heye. Trump piştgiriyê dide êrîşek Kurdî li Îranê û dibêje ew “hemû alîkar” e ji bo serhildanên li bakurê rojava, ku ev yek “valahiyek” ji bo serhildêran ava dike.
Îran dibêje “êrîş li bakurê rojava, armanca wan çêkirina valahiyek ji bo şervanên serhildêr in.”
Amerîka teşwîqê dide serhildanan û Trump dixwaze di hilbijartina rêberê nû yê Îranê de beşdar bibe. Di Meclîsa Amerîkî de pêşniyarên rawestandina şer hatin redkirin.
Ku Îran perçe bibe, divê Kurd, Azerî, Belûc çi bikin?
Kurd:
Dibe ku êrîşek erdî bikin (bi piştgiriya Amerîkî), ji bo bidestxistina otonomiyê an serxwebûnê li rojhilatê Kurdistanê.
Azerî:
Dibe ku serhildanên li bakurê rojava bikin, bi piştgiriya Azerbaycanê, ji bo yekbûn an otonomiyê. Di perçebûna Îranê de egera herdû beşên axa azerbeycanê û herdû beşên Kurdistanê ku bibin yek dewlet heye. Lê ev fersend bi biryara perçebûna Îranê ve girêdayî ye.
Belûc:
Dibe ku li başûrê rojhilat serhildanan bimeşînin, ji bo serxwebûnê, bi piştgiriya komên wekî Jaish al-Adl. Di destê Belûcan de jî hêzên çekdar hene. Emerîka dikare têkilîyên bi wan re xurt bike û derxe astek pişgirîyê. A din bi belavbûna şer a deverên etnîkî ve girêdayî ye ku Kurd, Azerî û Belûc bi daxwazên netewî re ku li ser axên xwe desthilatdarîyan bidest bixin.
Şeva 5-6ê Adarê (şeva heftan): Bomberdûmanên giran li Tehranê (di nav de akademiyek leşkerî), bi teqîna mezin. Îranê moşek û dron avêtin balyozxaneya Îsraîlê li Bahreynê û bingeha Amerîkî li Qatarê (Al Udeid); bermahiyên moşekê li nêzî Petach Tikva (Îsraîl) agir pêxist.
Amerîka jî keştiyek din ya Îranê, keştiya dronê binav kir û rizgarbûnên Îranî hatin rizgarkirin.
Ziyanên zêde li Îranê çêbûne û êrîşên Îranê berdewam in. Lê avêtina mûşekan pir kêm bûye û şer belavî Lubnanê û İraqê dibe. Koalîsyon hewayê kontrol dike, lê Îran hîn jî bersiv dide; xetereya belavbûna şer mezin e û bandorê li aboriya cîhanî dike.
Şeyhmus Ozzengin/06.03.2026